Shloka 92
ललितापरमेश्वरी-सेनाजय-यात्रा
Lalitā Parameśvarī’s Army-March for Victory
Devanagari script
अकर्त्तुमन्यथा कर्तुं कर्तुं चैव प्रगल्भते / तस्मात्सर्वे ऽपि दिक्पालाः श्रीदेव्या जयकाङ्क्षिणः / तस्याः प्रधानभूतायाः सेवामेव वितन्वते
Transliteration
akarttumanyathā kartuṃ kartuṃ caiva pragalbhate / tasmātsarve 'pi dikpālāḥ śrīdevyā jayakāṅkṣiṇaḥ / tasyāḥ pradhānabhūtāyāḥ sevāmeva vitanvate
Translation
وہ نہ کیے جانے والے کو بھی کر دکھاتی ہے اور کیے ہوئے کو بھی دوسری صورت دے سکتی ہے؛ اسی لیے سب دِک پال شری دیوی کی جے کے خواہاں ہو کر اُس کی برتر شکتی کی خدمت ہی پھیلاتے ہیں۔
Word by Word
अकर्तुम्not to do
अकर्तुम्:
क्रियार्थ (purpose/complement)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive/तुमन्त), नकार-पूर्वक निषेधार्थ (a-); अर्थः—'कर्तुं न'
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
क्रियार्थ (complement)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
क्रियार्थ (complement)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
एवindeed/just
एव:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
प्रगल्भतेis capable/dares
प्रगल्भते:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootप्र + गल्भ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
हेतु/अपादान (cause/source)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात्-इत्यव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे पञ्चमी-रूप (ablatival adverb)
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावन/समुच्चयार्थक निपात (also/even)
दिक्-पालाःguardians of the directions
दिक्-पालाः:
कर्ता (subject, apposition to सर्वे)
TypeNoun
Rootदिक् (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (दिशां पालाः)
श्री-देव्याःof Śrī Devī
श्री-देव्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
जय-काङ्क्षिणःdesiring victory
जय-काङ्क्षिणः:
विशेषण (of दिक्पालाः)
TypeAdjective
Rootजय (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (जयम् काङ्क्षन्ति ये)
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
प्रधान-भूतायाःof (her) who is foremost/primary
प्रधान-भूतायाः:
सम्बन्ध (genitive; qualifier of तस्याः)
TypeAdjective
Rootप्रधान (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः—कर्मधारय (प्रधानं भूता)
सेवाम्service
सेवाम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootसेवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
एवonly/indeed
एव:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
वितन्वतेthey extend/perform
वितन्वते:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootवि + तन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद