Shloka 2
Daṇḍanātha-Śyāmalā Senāyātrā (The Marshal Śyāmalā’s Military Procession) / दण्डनाथश्यामला सेनायात्रा
Devanagari script
उदयत्सहत्स्रमहसा सहस्रतो ऽप्यतिपाटलं निजवपुः प्रभाझरम् / किरती दिशासु वदनस्य कान्तिभिः सृजतीव चन्द्रमयमभ्रमण्डलम्
Transliteration
udayatsahatsramahasā sahasrato 'pyatipāṭalaṃ nijavapuḥ prabhājharam / kiratī diśāsu vadanasya kāntibhiḥ sṛjatīva candramayamabhramaṇḍalam
Translation
اُبھرتے ہوئے ہزار سورجوں کی چمک سے بھی بڑھ کر، اس کا اپنا پیکر نہایت سرخی مائل نور کی بارش تھا؛ چہرے کی کانتی کو جہات میں بکھیرتی ہوئی گویا چاندنی سے بھرا ہوا ابر-منڈل بنا رہی تھی۔
Word by Word
उदयत्rising
उदयत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√इ (धातु; इण् गतौ) / √उद्+√इ (उद्-उपसर्ग)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोग; यहाँ ‘उदयत्’ = ‘rising’ (विशेषण)
सहस्र-तमहसाwith thousandfold radiance
सहस्र-तमहसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक) + हस्/महस् (प्रातिपदिक; महस् = तेजस्)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: सहस्रं तमः इव महः यस्य (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय); करणार्थे instrumental
सहस्रतःa thousandfold
सहस्रतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक/परिमाणवाचक (adverb) = ‘a thousandfold/from thousands of sides’
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चय (particle) = ‘even/also’
अति-पाटलम्very rosy/reddish
अति-पाटलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + पाटल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः: अति + पाटल (very reddish)
निज-वपुःher own body/form
निज-वपुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: निजं वपुः
प्रभा-झरम्a cascade of splendor
प्रभा-झरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रभा (प्रातिपदिक) + झर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: प्रभायाः झरः इव (light-cascade)
किरतीshe scatters/sheds
किरती:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कॄ/किर् (धातु; किरँ विक्षेपे/प्रकीर्णे)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दिशासुin the directions
दिशासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
वदनस्यof (her) face
वदनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवदन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कान्तिभिःwith radiances
कान्तिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
सृजतीcreating
सृजती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√सृज् (धातु; सृजँ विसर्गे)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘creating’
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-सूचक (simile particle)
चन्द्र-मयम्made of moon(-like) light
चन्द्र-मयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: चन्द्रेण मयम् (instrumental-tatpurusha sense) = ‘made of moonlight’
अभ्र-मण्डलम्a circle of clouds
अभ्र-मण्डलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअभ्र (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: अभ्रस्य मण्डलम् (षष्ठी-तत्पुरुष)