Shloka 51
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः / आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः
Transliteration
sahasrākṣauhiṇīsaṃkhyāstīvravegā madālasāḥ / āpūrayantyaḥ kakubhaṃ kalaiḥ kilikilāravaiḥ
Translation
وہ ہزاروں اَکشَوہِنیوں کے برابر بےشمار، نہایت تیز رفتار اور مدہوش سے تھے؛ اپنی لطیف کِلکِلاہٹ کی آوازوں سے تمام جہات کو بھر دیتے تھے۔
Word by Word
सहस्र-अक्षौहिणी-संख्याःnumbering a thousand akṣauhiṇīs
सहस्र-अक्षौहिणी-संख्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: अक्षौहिणीनां संख्या (षष्ठी-तत्पुरुष) with सहस्र as numeral qualifier
तीव्र-वेगाःof fierce speed
तीव्र-वेगाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः: तीव्रः वेगः यस्याः
मद-आलसाःlanguid with intoxication
मद-आलसाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक) + आलस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: मदेन आलसाः (तृतीया-तत्पुरुष)
आपूरयन्त्यःfilling
आपूरयन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + √पूर् (धातु; पूरँ पूरणे)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय; present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; परस्मैपद-प्रयोग
ककुभम्the quarters (directions)
ककुभम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootककुभ्/ककुभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (ककुभा), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘quarters/directions’ (collective)
कलैःwith sweet tones
कलैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; साधन/करण (instrumental) = ‘with sweet/soft (tones)’
किलिकिल-आरवैःwith ‘kiliki’ cries/sounds
किलिकिल-आरवैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकिलिकिल (अनुकरण-प्रातिपदिक) + आरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः: किलिकिल-शब्दरूपैः आरवैः (तत्पुरुष)