Shloka 27
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः / मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः
Transliteration
kādaṃbamadhumattāśca kāścidārūḍhasaindhavāḥ / mantranāthāṃ puraskṛtya saṃpraceluḥ puraḥ puraḥ
Translation
کچھ کادَمب مدھو سے سرشار تھیں اور کچھ سَیندھو گھوڑے پر سوار؛ منترناتھا کو پیشِ نظر رکھ کر وہ آگے ہی آگے بڑھیں۔
Word by Word
कादंब-मधुमत्ताःintoxicated with kādamba (liquor)
कादंब-मधुमत्ताः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकादंब (प्रातिपदिक) + मधुमत्त (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (कादंबेन मधुमत्ताः ‘intoxicated with kādamba-liquor’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
काश्चित्some
काश्चित्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित (‘some’)
आरूढ-सैन्धवाःmounted on Sindhu horses
आरूढ-सैन्धवाः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआरूढ (कृदन्त; आ√रुह् क्त) (प्रातिपदिक) + सैन्धव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (सप्तमी-तत्पुरुष: सैन्धवे आरूढाः ‘mounted on Sindhu-horses’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
मन्त्र-नाथाम्Mantranāthā (as the one led in front)
मन्त्र-नाथाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + नाथा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: मन्त्रस्य नाथा ‘lady/queen named Mantranāthā’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative 2nd), एकवचन (singular)
पुरस्कृत्यhaving put in front / leading
पुरस्कृत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपुरस्√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having placed in front / having led’
संप्रचेलुःthey proceeded together
संप्रचेलुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+प्र√चल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
पुरःin front
पुरः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), दिशावाचक/स्थानवाचक ‘in front’
पुरःagain and again in front / ahead
पुरः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)