Shloka 18
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
हयग्रीव उवाच शृणु द्वादशनामानि तस्या देव्या घटोद्भव / यदाकर्णनमात्रेण प्रसन्ना सा भविष्यति / पञ्चमी दण्डनाथा च संकेता समयेश्वरी
Transliteration
hayagrīva uvāca śṛṇu dvādaśanāmāni tasyā devyā ghaṭodbhava / yadākarṇanamātreṇa prasannā sā bhaviṣyati / pañcamī daṇḍanāthā ca saṃketā samayeśvarī
Translation
ہयग्रीو نے کہا—اے گھٹودبھव، اُس دیوی کے بارہ نام سنو؛ محض سن لینے سے ہی وہ प्रसन्न ہو جاتی ہے—پنجمی، دندناتھا، سنکیتا، سمयیشوری۔
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक) + ग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहि—‘हयस्य ग्रीवा यस्य’ (horse-necked)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
द्वादश-नामानिtwelve names
द्वादश-नामानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (षष्ठी/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
देव्याःof the goddess
देव्याः:
Sambandha (षष्ठी/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
घट-उद्भवO pot-born one
घट-उद्भव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootघट (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन एकवचन; तत्पुरुष—‘घटात् उद्भवः’ (born from a pot)
यत्when/that
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सम्बन्धवाचक; अत्र ‘यत् ...’ (that which/when)
आकर्णन-मात्रेणby mere hearing
आकर्णन-मात्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआ + कर्णन (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन; तत्पुरुष—‘आकर्णनस्य मात्रम्’ (mere hearing); करण
प्रसन्नाpleased
प्रसन्ना:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (of सा)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; सर्वनाम
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्काल/Future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
पञ्चमीPañcamī
पञ्चमी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्चमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; नाम (देव्याः नाम)
दण्ड-नाथाDaṇḍanāthā
दण्ड-नाथा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष—‘दण्डस्य नाथा’ (mistress of punishment/rod)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
संकेताSaṃketā
संकेता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंकेत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; नाम
समय-ईश्वरीSamayeśvarī
समय-ईश्वरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक) + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष—‘समयस्य ईश्वरी’ (mistress of the appointed time/compact)