Shloka 15
Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam
Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City
Devanagari script
न केवला स्त्री राज्यार्हा पुरुषो ऽपि तया विना / मङ्गलाचार्यसंयुक्तं महापुरुषलक्षणम् / अनुकूलाङ्गनायुक्तमभिषिञ्चेदिति श्रुतिः
Transliteration
na kevalā strī rājyārhā puruṣo 'pi tayā vinā / maṅgalācāryasaṃyuktaṃ mahāpuruṣalakṣaṇam / anukūlāṅganāyuktamabhiṣiñcediti śrutiḥ
Translation
صرف عورت ہی سلطنت کے لائق نہیں؛ اس کے بغیر مرد بھی نہیں۔ شروتی کہتی ہے کہ منگل آچاریوں کے ساتھ، مہاپُرش کے لक्षणوں سے آراستہ اور موافق زوجہ سے یکت مرد ہی کا ابھیشیک ہونا چاہیے۔
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
केवलाalone
केवला:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootकेवल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘alone/only’
स्त्रीa woman
स्त्री:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राज्य-अर्हाfit for kingship
राज्य-अर्हा:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण/Subject complement)
TypeAdjective
Rootराज्य+अर्ह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: राज्यं अर्हति इति
पुरुषःa man
पुरुषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात/particle (also/even)
तयाwith her
तया:
Saha (सह/Association)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विनाwithout
विना:
Apādāna (अपादान/Separation)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय (prepositional indeclinable) governing तृतीया/पञ्चमी; here with तृतीया
मङ्गल-आचार्य-संयुक्तम्accompanied by auspicious priests/teachers
मङ्गल-आचार्य-संयुक्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootमङ्गल+आचार्य+संयुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: मङ्गलैः आचार्यैः संयुक्तम्
महापुरुष-लक्षणम्having the marks of a great man
महापुरुष-लक्षणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootमहा+पुरुष+लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: महापुरुषस्य लक्षणम्
अनुकूल-अङ्गना-युक्तम्joined with a suitable wife
अनुकूल-अङ्गना-युक्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootअनुकूल+अङ्गना+युक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: अनुकूलया अङ्गनया युक्तम्
अभिषिञ्चेत्should anoint (as king)
अभिषिञ्चेत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअभि+सिच् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
श्रुतिःthe scriptural statement/tradition
श्रुतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन