Shloka 87
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
यक्षान्महोरगान्सिद्धान्साध्यान्समरदुर्मदान् / ब्रह्माणं पद्मनाभं च रुद्रं वज्रिणमेव च / मत्वा तृणायितान्सर्वांल्लोकान्भण्डः शशासह
Transliteration
yakṣānmahoragānsiddhānsādhyānsamaradurmadān / brahmāṇaṃ padmanābhaṃ ca rudraṃ vajriṇameva ca / matvā tṛṇāyitānsarvāṃllokānbhaṇḍaḥ śaśāsaha
Translation
یَکشوں، مہاورگوں، سِدھوں، سادھیوں، جنگ کے مغروروں، اور برہما، پدم نابھ وشنو، رودر اور وجر دھاری اندر—سب کو گھاس کے برابر سمجھ کر بھنڈ نے تمام لوکوں پر حکم رانی کی۔
Word by Word
यक्षान्Yakṣas
यक्षान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
महोरगान्great serpents
महोरगान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा + उरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘महान्तः उरगाः’ (great serpents)
सिद्धान्Siddhas
सिद्धान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
साध्यान्Sādhyas
साध्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसाध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
समरदुर्मदान्fiercely proud in battle
समरदुर्मदान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमर + दुर्मद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘समरे दुर्मदान्’ (arrogant in battle) विशेषण (यक्षान् आदि)
ब्रह्माणम्Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पद्मनाभम्Padmanābha (Viṣṇu)
पद्मनाभम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद्म + नाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘पद्मं नाभौ यस्य’ (lotus-naveled = Viṣṇu)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
रुद्रम्Rudra
रुद्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वज्रिणम्Vajrī (Indra)
वज्रिणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवज्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; इन्द्र-पर्याय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
मत्वाhaving regarded
मत्वा:
Kriya-hetu (क्रियाहेतु/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having considered’
तृणायितान्as good as grass / trifling
तृणायितान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृणायित (प्रातिपदिक; तृणाय्-धातु/नामधातु से क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (लोकान्)
सर्वान्all
सर्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (लोकान्)
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
भण्डःBhaṇḍa
भण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)
शशासruled / commanded
शशास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशास् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहindeed (it is said)
अह:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअह (अव्यय)
Formस्मरण/वृत्तान्तसूचक-अव्यय (particle used with perfect: ‘indeed/it is said’)