Shloka 76
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
तद्वीर्यबिन्दुसंस्पर्शात्सा भूमिस्तत्रतत्र च / रजतस्वर्मवर्णाभूल्लक्षणाद्विन्ध्यमर्दन
Transliteration
tadvīryabindusaṃsparśātsā bhūmistatratatra ca / rajatasvarmavarṇābhūllakṣaṇādvindhyamardana
Translation
اے وِندھْیَمَردَن! اُس وِیرْیَ کے قطرے کے لمس سے وہاں وہاں کی زمین نشان کے طور پر چاندی اور سونے جیسے رنگ کی ہو گئی۔
Word by Word
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थ (as determiner in compound), एकवचन
वीर्यsemen/virility
वीर्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थ (in compound)
बिन्दुdrop
बिन्दु:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थ (in compound)
संस्पर्शात्from the contact (touch)
संस्पर्शात्:
अपादान (Apādāna/Cause-source)
TypeNoun
Rootसंस्पर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समास: (तद्वीर्यबिन्दु) + संस्पर्श; ‘from the contact’
साshe/that
सा:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूमिःthe earth/ground
भूमिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
तत्रhere and there
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formपुनरुक्ति (reduplication for distributive sense: here and there)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
रजतस्वर्णवर्णाsilver-and-gold colored
रजतस्वर्णवर्णा:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootरजत + स्वर्ण + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: रजत-स्वर्ण (dvandva: silver and gold) + वर्ण (color) → ‘having the color of silver-and-gold’
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लक्षणात्due to the mark
लक्षणात्:
हेतु/अपादान (Cause)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘from/owing to a mark/characteristic’
विन्ध्यमर्दनO crusher of Vindhya
विन्ध्यमर्दन:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootविन्ध्य + मर्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समास: विन्ध्यस्य मर्दनः ‘crusher of Vindhya’ (epithet)