Shloka 42
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
क्षीरोदतीरगं दृष्ट्वा सस्त्रीकं वृषवाहनम् / भोगिभोगासनाद्विष्णुः समुत्थाय समागतः
Transliteration
kṣīrodatīragaṃ dṛṣṭvā sastrīkaṃ vṛṣavāhanam / bhogibhogāsanādviṣṇuḥ samutthāya samāgataḥ
Translation
جب وِشنو نے کھیروَد کے کنارے زوجہ سمیت وِرشواہن (شیو) کو دیکھا تو وہ شیش ناگ کے پھنوں کے آسن سے اٹھ کر استقبال کو آگے آیا۔
Word by Word
क्षीरोद-तीर-गम्(him) who had gone to the shore of the Milk-ocean
क्षीरोद-तीर-गम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootक्षीरोद (प्रातिपदिक) + तीर (प्रातिपदिक) + ग (√गम्, क)
Formसप्तमी-तत्पुरुष (locative relation) / उपपद-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying ‘vṛṣavāhanam’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
स-स्त्रीकम्with (his) consort
स-स्त्रीकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + स्त्रीक (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (स- ‘with’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘together with (his) wife’
वृष-वाहनम्the bull-bannered/bull-mounted one (Śiva)
वृष-वाहनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; epithet of Śiva ‘whose vehicle is the bull’
भोगि-भोग-आसनात्from the serpent-coil seat
भोगि-भोग-आसनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootभोगिन् (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘from the seat (formed by) the coils of the serpent’
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√स्था (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having risen up’
समागतःapproached/came
समागतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√गम् (धातु)
Formक्त (past passive participle) used as finite sense; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘came/approached’