Shloka 38
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
कुलेकुले निसर्गास्तु तस्माज्ज्ञेया विभागशः / तेषामेव हि सिद्ध्यर्थं विस्तरेण क्रमेण च
Transliteration
kulekule nisargāstu tasmājjñeyā vibhāgaśaḥ / teṣāmeva hi siddhyarthaṃ vistareṇa krameṇa ca
Translation
ہر کُلے میں جو فطری پیدائشیں ہیں، انہیں تقسیم کے مطابق جاننا چاہیے۔ انہی کی تکمیل کے لیے یہ بیان تفصیل اور ترتیب کے ساتھ کیا گیا ہے۔
Word by Word
कुलेin a family/clan
कुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular
कुलेin (each) family
कुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular (repetition: ‘in each family’)
निसर्गाःcreations; natural emanations
निसर्गाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; nominative plural
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (contrast/emphasis)
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
अपादान (Apādāna/Ablative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative singular (‘from that/therefore’)
ज्ञेयाःare to be known
ज्ञेयाः:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootज्ञेया (कृदन्त; √ज्ञा धातु)
Formभाव्य/विधेय (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘to be known’
विभागशःaccording to divisions
विभागशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविभागशस् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘by division/according to categories’
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; genitive plural
एवindeed; only
एव:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/restriction)
हिfor/indeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (reason/emphasis)
सिद्ध्यर्थम्for (the) accomplishment/purpose
सिद्ध्यर्थम्:
प्रयोजन (Purpose/अर्थ)
TypeNoun
Rootसिद्धि + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘सिद्ध्याः अर्थः’
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
करण (Karaṇa/Instrumental; manner)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular (‘in detail’)
क्रमेणin sequence
क्रमेण:
करण (Karaṇa/Instrumental; manner)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular (‘in order/stepwise’)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)