Shloka 188
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सप्तर्षयः प्रपश्यन्ति स्वप्नं कालं स्वरात्रिषु / कल्पानां परमेष्टि त्वात्तस्मादाद्यः स पठ्यते
Transliteration
saptarṣayaḥ prapaśyanti svapnaṃ kālaṃ svarātriṣu / kalpānāṃ parameṣṭi tvāttasmādādyaḥ sa paṭhyate
Translation
سَپت رِشی اپنی اپنی راتوں میں خواب کی مانند زمانہ دیکھتے ہیں؛ اور کلپوں میں پرمیشٹھِی ہونے کے سبب وہ ‘آدی’ کہلاتا ہے۔
Word by Word
सप्तर्षयःthe seven sages
सप्तर्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समासः (सप्त ऋषयः)
प्रपश्यन्तिbehold/see clearly
प्रपश्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पश् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
स्वप्नम्dream
स्वप्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कालम्time
कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्वरात्रिषुin their own nights
स्वरात्रिषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य रात्रिषु / स्व-रात्रिषु)
कल्पानाम्of the kalpas
कल्पानाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
परमेष्टिParameṣṭhin (Brahmā)
परमेष्टि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम + इष्टि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (परमः इष्टिः यस्य/परम-इष्टिः) — ब्रह्मा-पर्याय
त्वात्because (of)
त्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootत्वात् (तद्धित-प्रत्ययान्त अव्यय/प्रत्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (ablatival suffix -tvāt), ‘because of/owing to’
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; सर्वनाम
आद्यःthe first/primeval
आद्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘स’ इत्यस्य
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
पठ्यतेis recited/called
पठ्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपठ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)