Shloka 172
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
पुनः पतति भूमौ तत्पयोधस्तान्नभस्तले / संवेष्टयति घोरात्मा दिवि वायुः समततः
Transliteration
punaḥ patati bhūmau tatpayodhastānnabhastale / saṃveṣṭayati ghorātmā divi vāyuḥ samatataḥ
Translation
پھر وہ بادلوں کا پانی آسمانی فضا سے زمین پر گرتا ہے؛ اور اوپر آسمان میں ہر سو پھیلی ہوئی ہولناک سرشت کی ہوا اسے گھیر لیتی ہے۔
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (adverb)
पततिfalls
पतति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
भूमौon the earth
भूमौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘पयोधः’ विशेषणम् (that)
पयोधःcloud (water-holder)
पयोधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक) + ध (प्रातिपदिक; धा ‘holder’) → पयोध (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पयसः धः = जलधरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
तान्those (clouds)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; ‘तान् (पयोदान्)’
नभः-तलेin the expanse of the sky
नभः-तले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (नभसः तलम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
संवेष्टयतिenvelops, wraps around
संवेष्टयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√वेष्ट् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
घोर-आत्माof terrible nature
घोर-आत्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (घोरः आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वायुः’ विशेषणम्
दिविin heaven/in the sky
दिवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
वायुःwind
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
समततःon all sides, everywhere
समततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम् + अतत (अव्यय/कृदन्त-निष्पन्न)
Formक्रियाविशेषण (adverb); ‘समन्ततः/सर्वतः’ इत्यर्थे