Shloka 168
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम् / प्रवृष्टैश्च तथात्यर्थं वारिणा पूर्यते जगत्
Transliteration
sughoramaśivaṃ sarvaṃ nāśayanti ca pāvakam / pravṛṣṭaiśca tathātyarthaṃ vāriṇā pūryate jagat
Translation
نہایت ہولناک اور اَشِو سب کچھ، حتیٰ کہ آگ کو بھی فنا کر دیتا ہے؛ اور موسلا دھار بارش کے پانی سے سارا جگت بھر جاتا ہے۔
Word by Word
सु-घोरम्very terrible
सु-घोरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्ग/उपपद) + घोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; अव्ययीभाव-समास (सु + घोर) = ‘अत्यन्तं घोरम्’
अशिवम्inauspicious
अशिवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअशिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘समस्तम्’
नाशयन्तिthey destroy
नाशयन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनाशय् (धातु; णिच्-प्रयोजक, √नश्)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
पावकम्fire
पावकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
प्रवृष्टैःby the rains having poured down
प्रवृष्टैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्र-√वृष् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय) → प्रवृष्ट (कृदन्त-भूतकृदन्त)
Formत-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; ‘प्रवृष्ट’ = ‘वृष्टं जातम्/वृष्टिभिः’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
तथाthus, likewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
अत्यर्थम्excessively
अत्यर्थम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय-उपसर्ग) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb) = ‘अतिशयेन’
वारिणाby water
वारिणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवारि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
पूर्यतेis filled
पूर्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु; √पॄ/पूर्)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोग (passive)
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन