Shloka 4
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
इज्यते मुनिभिर्यस्मात्तस्मात्त्त्र्यंबक उच्यते / गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः
Transliteration
ijyate munibhiryasmāttasmātttryaṃbaka ucyate / gāyatrīṃ caiva triṣṭup ca jagatī caiva tāḥ smṛtāḥ
Translation
جسے مُنی یَجْیَہ کرتے ہیں اسی لیے وہ ‘تریَمبک’ کہلاتا ہے۔ گایتری، تِرِشٹُپ اور جگتی—یہی چھند سمجھے گئے ہیں۔
Word by Word
इज्यतेis worshipped
इज्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√यज् (धातु)
Formलट् लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
मुनिभिःby sages
मुनिभिः:
Kartr (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी विभक्ति (Ablative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; तदर्थ-निदर्शन (correlative)
त्र्यंबकःTryaṃbaka
त्र्यंबकः:
Karta (कर्ता) / Predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootत्र्यंबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट् लकार, कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
गायत्रीम्Gāyatrī (metre)
गायत्रीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
त्रिष्टुप्Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुप्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिष्टुप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (छन्दोनाम)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
जगतीम्Jagatī (metre)
जगतीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (छन्दोनाम)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
ताःthose (three)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचन
स्मृताःare remembered/are said
स्मृताः:
Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त, √स्मृ स्मरणे)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि/विधेयभावे ‘कथिताः/प्रसिद्धाः’