Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा धर्मं भूतसुखावहम् / प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ

tato 'sṛjatpunarbrahmā dharmaṃ bhūtasukhāvaham / prajāpatiṃ ruciṃ caiva pūrveṣāmeva pūrvajau

پھر برہما نے دوبارہ مخلوقات کے سکھ کا باعث بننے والا دھرم پیدا کیا، اور پرجاپتی رُچی کو بھی—جو پیشینوں کا بھی پیشین تھا—پیدا فرمایا۔

ततःthen / thereafter
ततः:
काल/क्रम (Temporal sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय (adverb)
असृजत्created
असृजत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
क्रिया-विशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धर्मम्Dharma
धर्मम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भूत-सुख-आवहम्bringing happiness to beings
भूत-सुख-आवहम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक) + आवह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative; 'bringing happiness to beings'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (धर्मम्-विशेषण)
प्रजापतिम्Prajāpati
प्रजापतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: प्रजायाः पति:); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रुचिम्Ruci
रुचिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootरुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
वाक्य-सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
पूर्वेषाम्of the earlier ones
पूर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
एवindeed
एव:
वाक्य-सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
पूर्वजौthe two elder-born / predecessors
पूर्वजौ:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to प्रजापतिम्, रुचिम् as pair)
TypeNoun
Rootपूर्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन