Shloka 95
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चक्रुस्तदा यथाज्ञानं मीत्वामीत्वात्मनोगुलैः / मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे
Transliteration
cakrustadā yathājñānaṃ mītvāmītvātmanogulaiḥ / mānārthāni pramāṇāni tadā prabhṛti cakrire
Translation
تب انہوں نے اپنے علم کے مطابق، اپنی انگلیوں سے ناپ کر بار بار ناپتے ہوئے پیمائش کے معیار قائم کیے؛ اسی وقت سے وہ پیمانے رائج ہوئے۔
Word by Word
चक्रुःthey made/did
चक्रुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन — 3rd person plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण-काळ)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
यथा-ज्ञानम्as they knew/according to understanding
यथा-ज्ञानम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययत्वेन प्रयोगः — 'according to knowledge/understanding'
मीत्वाhaving measured
मीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootमा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive) — having measured
अमीत्वाwithout measuring
अमीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअ + मा (धातु)
Formनञ्-पूर्वक-क्त्वान्त (negative gerund) — without measuring / not having measured
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive singular (of oneself)
अङ्गुलैःby fingers (finger-breadths)
अङ्गुलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन — Instrumental plural
मान-अर्थानिpurposes of measurement / measuring-units (as intended)
मान-अर्थानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (mānasya arthāni / mānārthāni); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Accusative plural
प्रमाणानिstandards/measures
प्रमाणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Accusative plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण-काळ)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
प्रभृतिfrom then onward
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण-काळ)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formअव्यय (postposition/adverb) — 'from (that time) onward'
चक्रिरेthey established/made
चक्रिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन — 3rd person plural