Shloka 73
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
प्रणश्यति तदा सिद्धिः कालयोगेन नान्यथा / तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिरजायत
Transliteration
praṇaśyati tadā siddhiḥ kālayogena nānyathā / tasyāṃ siddhau pranaṣṭāyāmanyā siddhirajāyata
Translation
تب سِدھی صرف زمانے کے یوگ سے فنا ہوتی ہے، ورنہ نہیں۔ جب وہ سِدھی مٹ گئی تو دوسری سِدھی پیدا ہوئی۔
Word by Word
प्रणश्यतिperishes/is destroyed
प्रणश्यति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √नश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial—time/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)
सिद्धिःaccomplishment/success
सिद्धिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कालयोगेनby the conjunction/force of time
कालयोगेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाल + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः—कालस्य योगेन (षष्ठी-तत्पुरुष)
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (negation particle)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial—manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘otherwise’
तस्याम्in that (situation)
तस्याम्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम
सिद्धौwhen success (was)
सिद्धौ:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
प्रनष्टायाम्when (it) had perished
प्रनष्टायाम्:
सति-सप्तमी (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootप्र + नष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त from √नश्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘having perished’; सति-सप्तमी (locative absolute) with ‘सिद्धौ’
अन्याanother
अन्या:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सिद्धिःsuccess/accomplishment
सिद्धिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अजायतarose/was born
अजायत:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद