Shloka 57
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
लाभालाभौ न वा स्यातां मित्रामित्रौ प्रियाप्रियौ / मनसा विषयस्तासां निरीहाणां प्रवर्तते
Transliteration
lābhālābhau na vā syātāṃ mitrāmitrau priyāpriyau / manasā viṣayastāsāṃ nirīhāṇāṃ pravartate
Translation
نہ نفع و نقصان تھا، نہ دوست و دشمن، نہ پسند و ناپسند؛ بے خواہش لوگوں کے لیے موضوعات صرف ذہن میں ہی حرکت کرتے تھے۔
Word by Word
लाभ-अलाभौgain and loss
लाभ-अलाभौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलाभ (प्रातिपदिक) + अलाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; द्वन्द्व—'लाभश्च अलाभश्च'
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय—निषेध (negation particle)
वाor; even
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय—विकल्प (disjunctive/optional particle)
स्याताम्would be; might exist
स्याताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, द्विवचन
मित्र-अमित्रौfriend and foe
मित्र-अमित्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + अमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन
प्रिय-अप्रियौdear and not-dear
प्रिय-अप्रियौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक) + अप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन
मनसाby the mind
मनसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण (instrumental)
विषयःobject (of sense/thought)
विषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तासाम्of them
तासाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
निरीहाणाम्of the desireless/effortless (ones)
निरीहाणाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootनिरीह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; विशेषण—'तासाम्' (those who are without striving/desire)
प्रवर्ततेproceeds; operates
प्रवर्तते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद