Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala

Earth after Pralaya

सोप्युपायं प्रतिष्ठायां मार्गमाणस्तदा भुवम् / ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा त्वन्तर्गतो महीम्

sopyupāyaṃ pratiṣṭhāyāṃ mārgamāṇastadā bhuvam / tatastu salile tasmin jñātvā tvantargato mahīm

وہ بھی تدبیر کا سہارا لے کر اُس وقت زمین کو ڈھونڈنے لگا؛ پھر اُس پانی میں جان لیا کہ زمین اندر چھپ گئی ہے، اور وہ اس میں داخل ہوا۔

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); सर्वनाम (pronoun)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (particle: also/even)
upāyammeans/strategy
upāyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootupāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
pratiṣṭhāyāmin a firm basis/settled plan
pratiṣṭhāyām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpratiṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
mārgamāṇaḥseeking/searching
mārgamāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootmṛg (धातु) + śānac (शानच्)
Formवर्तमान-कृदन्त (present participle), आत्मनेपदी-प्रयोग (middle sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tadāthen
tadā:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
bhuvamthe earth
bhuvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhū (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
tataḥthereupon
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), क्रमसूचक (thereupon)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)
salilein water
salile:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsalila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
tasminin that (water)
tasmin:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); सर्वनाम
jñātvāhaving known
jñātvā:
Hetu (हेतु)/Purvakala-kriya
TypeVerb
Rootjñā (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)
tuthen/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअन्वय-अव्यय (particle)
antargataḥentered into/went inside
antargataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootantar (उपसर्ग/अव्यय) + gam (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle used actively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः अन्तर्-
mahīmthe earth
mahīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)