Shloka 33
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततः सर्गो ह्युपसृष्टिं सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै / ताः प्रजा ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा
Transliteration
tataḥ sargo hyupasṛṣṭiṃ sisṛkṣorbrahmaṇastu vai / tāḥ prajā dhyāyatastasya satyābhidhyāyinastadā
Translation
پھر تخلیق کے خواہاں برہما کی اُپَسِرِشْٹی سے سَرگ ہوا۔ اس وقت اُن کے دھیان کرتے ہی پرجا سچّے سنکلپ والی بن گئی۔
Word by Word
tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
sargaḥcreation, emanation
sargaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed, for
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
upasṛṣṭimsecondary creation, further emanation
upasṛṣṭim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootupasṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
sisṛkṣoḥof (him) desiring to create
sisṛkṣoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Root√sṛj (धातु) + सन् (इच्छार्थक) + उ (कृदन्त)
Formसन्-प्रत्ययान्त धातोः ‘सिसृक्षु’ (desiderative agent noun), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; brahmaṇaḥ इत्यस्य विशेषणम्
brahmaṇaḥof Brahmā
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात
vaicertainly
vai:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
tāḥthose
tāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; prajāḥ इत्यस्य विशेषणम्
prajāḥcreatures, progeny
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन
dhyāyataḥof (him) meditating
dhyāyataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√dhyai (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; brahmaṇaḥ इत्यस्य सम्बन्धः
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
satya-abhidhyāyinaḥthose who contemplate truth
satya-abhidhyāyinaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsatya (प्रातिपदिक) + abhidhyāyin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘सत्यं अभिध्यायन्ति’ इति; विशेषणम् (prajāḥ)
tadāat that time
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (temporal adverb)