Shloka 22
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमं सो ऽसृजत्प्रजाः / प्रागुक्ताश्च मया तुभ्यं पूर्व्वे कल्पे प्रजास्तु ताः
Transliteration
kalpasyādau kṛtayuge prathamaṃ so 'sṛjatprajāḥ / prāguktāśca mayā tubhyaṃ pūrvve kalpe prajāstu tāḥ
Translation
کَلپ کے آغاز میں، کرت یُگ میں، اس نے سب سے پہلے پرجاؤں کو پیدا کیا۔ وہی پرجائیں ہیں جن کا میں نے تم سے پُورو کَلپ میں ذکر کیا تھا۔
Word by Word
कल्पस्यof the kalpa
कल्पस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
आदौat the beginning
आदौ:
अधिकरण (locative/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially)
कृतयुगेin the Kṛta yuga
कृतयुगे:
अधिकरण (time-locus)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (kṛtasya yugaḥ)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-रूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative: ‘first’)
सःhe
सः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (pronoun)
असृजत्created
असृजत्:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदी
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्रागुक्ताःpreviously stated
प्रागुक्ताः:
विशेषण (of प्रजाः/प्रजाः implied as subject in next clause)
TypeAdjective
Rootप्राक् (अव्यय) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, वच् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘said’; अव्ययीभाव (prāk + ukta)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
मयाby me
मया:
कर्ता (agent/instrumental)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान (recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
पूर्वेin the former/previous
पूर्वे:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण of ‘कल्पे’
कल्पेin the kalpa
कल्पे:
अधिकरण (locative)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
प्रजाःthe creatures
प्रजाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुindeed/however
तु:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय
ताःthose
ताः:
समनाधिकरण/अन्वय (apposition to प्रजाः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (pronoun)