Previous Verse

Shloka 195

Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala

Earth after Pralaya

राक्षसैस्तु पिशाचैस्तैः पशुपक्षिसरीसृपैः / वृक्षनारककीटाद्यैस्तैस्तैः सर्वैरुपस्थिताः / आहारार्थं प्रजानां वै विदात्मानो विनिर्ममे

rākṣasaistu piśācaistaiḥ paśupakṣisarīsṛpaiḥ / vṛkṣanārakakīṭādyaistaistaiḥ sarvairupasthitāḥ / āhārārthaṃ prajānāṃ vai vidātmāno vinirmame

راکشسوں، پِشاشوں، جانوروں، پرندوں، رینگنے والوں، درختوں، دوزخی مخلوقات اور کیڑوں وغیرہ سب کے سب حاضر ہوئے؛ رعایا کے رزق کے لیے ودھاتا نے انہیں بنایا۔

rākṣasaiḥby/with rākṣasas
rākṣasaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana
tubut/and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta; adversative/contrastive particle
piśācaiḥby/with piśācas
piśācaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpiśāca (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana
taiḥby those
taiḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana; demonstrative pronoun
paśu-pakṣi-sarīsṛpaiḥby/with beasts, birds, and reptiles
paśu-pakṣi-sarīsṛpaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpaśu (प्रातिपदिक) + pakṣin (प्रातिपदिक) + sarīsṛpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana; dvandva
vṛkṣa-nāraka-kīṭa-ādyaiḥby/with (others) beginning with trees, hell-beings, and insects
vṛkṣa-nāraka-kīṭa-ādyaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvṛkṣa (प्रातिपदिक) + nāraka (प्रातिपदिक) + kīṭa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana; tatpuruṣa with ādi = ‘beginning with …’
taiḥby those
taiḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana
taiḥby those (various)
taiḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana (repetition for distributive sense)
sarvaiḥby all
sarvaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana; adjective qualifying implied agents
upasthitāḥpresent/assembled
upasthitāḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-√sthā (स्था, धातु)
FormKta (past passive participle/क्त), Puṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; used predicatively ‘having come/being present’
āhāra-arthamfor the sake of food
āhāra-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootāhāra (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; purpose-accusative (artham)
prajānāmof creatures
prajānām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī (6th), Bahuvacana; genitive ‘of creatures’
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormNipāta; emphatic particle
vidātmānaḥthe wise-minded (beings)
vidātmānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvid-ātman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; karmadhāraya ‘those whose nature is knowledge/wise-souled’
vinirmamecreated/formed
vinirmame:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-nir-√mā (मा, धातु)
FormLiṭ (Perfect/परोक्षभूत), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; Ātmanepada