Shloka 190
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
उपस्थिते तदा तस्मिन् सृष्टिवर्गे स्वयंभुवः / अभिध्याय प्रजा ब्रह्मा नानावीर्याः स्वमानसीः
Transliteration
upasthite tadā tasmin sṛṣṭivarge svayaṃbhuvaḥ / abhidhyāya prajā brahmā nānāvīryāḥ svamānasīḥ
Translation
جب وہ سَرشٹی کا گروہ سامنے آیا، تب سویمبھُو برہما نے پرجاؤں کا دھیان کر کے اپنے من سے گوناگوں قوت والی مانسی پرجا پیدا کی۔
Word by Word
upasthitewhen (it was) present/arrived
upasthite:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootupa-sthā (धातु)
Formकृदन्त—भूतकृदन्त/क्त (past passive participle) from उप+स्था; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके सप्तमी (locative absolute)
tadāthen
tadā:
Kāla (काल/Time)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
tasminin that
tasmin:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
sṛṣṭi-vargein the created group/creation-class
sṛṣṭi-varge:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootsṛṣṭi (प्रातिपदिक) + varga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (sṛṣṭeḥ vargaḥ)
svayaṃbhuvaḥof Svayambhū (the Self-born)
svayaṃbhuvaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootsvayaṃbhū (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
abhidhyāyahaving contemplated
abhidhyāya:
Kriya (क्रिया/Converb)
TypeVerb
Rootabhi-dhyai (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having meditated)
prajāḥcreatures/offspring
prajāḥ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nānā-vīryāḥof various powers/energies
nānā-vīryāḥ:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय/प्रातिपदिक) + vīrya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying स्वमानसीः/प्रजाः)
sva-mānasīḥborn of his own mind
sva-mānasīḥ:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक) + mānasī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (svasya mānasyaḥ)