Shloka 166
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
स्थानमैद्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् / वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्
Transliteration
sthānamaidraṃ kṣatriyāṇāṃ saṃgrāmeṣvapalāyinām / vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svasvakarmopajīvinām
Translation
جو کشتری جنگ میں پیٹھ نہیں دکھاتے اُن کا مقام ‘ایندْر’ ہے۔ اور جو ویش اپنے اپنے کام سے روزی کماتے ہیں اُن کا مقام ‘مارُت’ ہے۔
Word by Word
स्थानम्abode; station
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)
ऐद्रम्of Indra
ऐद्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऐद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); विशेषणम् (इन्द्रसम्बन्धि)
क्षत्रियाणाम्of the Kṣatriyas
क्षत्रियाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl)
संग्रामेषुin battles
संग्रामेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन (Loc pl)
अपलायिनाम्of the non-fleeing (steadfast)
अपलायिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootअपलायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl); नञ्-भावः (not fleeing)
वैश्यानाम्of the Vaiśyas
वैश्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl)
मारुतम्of Marut (wind-gods)
मारुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); विशेषणम् (मारुतसम्बन्धि)
स्थानम्abode; station
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)
स्व-स्व-कर्मeach one’s own work
स्व-स्व-कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + स्व (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); अव्ययीभावः (स्वं स्वं कर्म = each one’s own duty)
उपजीविनाम्of those living by (it)
उपजीविनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootउपजीविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl); ‘उपजीव्’ (to live by) इत्यर्थे