Previous Verse
Next Verse

Shloka 139

Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala

Earth after Pralaya

ततस्तासु प्रनष्टासु विभ्रांतास्ताः प्रजास्तदा / क्षुधाविष्टास्तदा सर्वा जग्मुस्ता वै स्वयम्भुवम्

tatastāsu pranaṣṭāsu vibhrāṃtāstāḥ prajāstadā / kṣudhāviṣṭāstadā sarvā jagmustā vai svayambhuvam

جب وہ سب ناپید ہو گئیں تو رعایا بھٹک گئی؛ بھوک سے بےتاب ہو کر سب کے سب سَویَمبھو برہما کے پاس جا پہنچے۔

tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting adverb)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण)
tāsuin/among those (women/ones)
tāsu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
pranaṣṭāsuwhen (they) were lost/destroyed
pranaṣṭāsu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpra-√naś (धातु) + naṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त/कृत), Feminine, Locative (7th), Plural; agreeing with tāsu
vibhrāntāḥconfused, bewildered
vibhrāntāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-√bhram (धातु) + bhrānta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast active/PPP usage (क्त), Feminine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agreeing with prajāḥ/tāḥ
tāḥthose (they)
tāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Plural
prajāḥcreatures, subjects, people
prajāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Plural
tadāat that time
tadā:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya, temporal adverb (कालवाचक क्रियाविशेषण)
kṣudhā-āviṣṭāḥafflicted by hunger
kṣudhā-āviṣṭāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṣudhā (प्रातिपदिक) + ā-√viś (धातु) + āviṣṭa (कृदन्त)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; kṣudhāyā āviṣṭāḥ = 'seized by hunger'; āviṣṭa (क्त), Feminine, Nominative, Plural
tadāthen
tadā:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya, temporal adverb
sarvāḥall
sarvāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Plural; agreeing with prajāḥ
jagmuḥwent
jagmuḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
tāḥthey
tāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Plural; resumptive pronoun
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
svayambhuvamSvayambhū (the Self-born, Brahmā)
svayambhuvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsvayambhū (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); proper epithet of Brahmā