Shloka 120
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
एवं प्रसिद्धाः शाखाभ्यः शालोश्चैव गृहाणि च / तस्मात्ताश्च स्मृताः शालाः शालात्वं तासु तत्स्मृतम्
Transliteration
evaṃ prasiddhāḥ śākhābhyaḥ śāloścaiva gṛhāṇi ca / tasmāttāśca smṛtāḥ śālāḥ śālātvaṃ tāsu tatsmṛtam
Translation
یوں شاخوں سے ‘شالا’ مشہور ہوئی اور ‘شال’ سے گھر بھی؛ اسی لیے وہ ‘شالائیں’ کہلائیں اور ان میں ‘شالاپن’ تسلیم کیا گیا۔
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध/प्रकार (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (manner adverb)
प्रसिद्धाःwell-known
प्रसिद्धाः:
विधेय/विशेषण (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रसिद्ध (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘well-known’ (qualifying implied nouns)
शाखाभ्यःfrom branches
शाखाभ्यः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/Ablative), बहुवचन
शालोःof a hall/shed
शालोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic particle)
गृहाणिhouses
गृहाणि:
कर्ता/विधेय (Subject or predicate/कर्ता)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; here as subject/predicate ‘houses’
चand
च:
समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (अव्यय/तद्-प्रयोग)
Formअव्यय, हेत्वर्थक (therefore)
ताःthose
ताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
स्मृताःare called
स्मृताः:
क्रिया/विधेय (Predication/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are called/remembered’
शालाःhalls/sheds
शालाः:
विधेय (Predicate nominative/विधेय)
TypeNoun
Rootशाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शाला-त्वम्the state of being a śālā
शाला-त्वम्:
कर्ता/कर्म (Subject/Object depending on ellipsis/कर्ता)
TypeNoun
Rootशाला (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक तद्धित (abstract noun: -ness)
तासुin those
तासु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), बहुवचन
तत्that
तत्:
कर्ता/कर्म (Subject/Object/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative ‘that’
स्मृतम्is stated
स्मृतम्:
क्रिया/विधेय (Predication/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘is said/remembered’