Previous Verse
Next Verse

Shloka 96

Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds

Cosmogony and Earth’s Retrieval

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु सृष्टयः / शर्वर्यां न प्रसूयन्ते पुनस्तेभ्योदधत्प्रभुः

ārṣāṇi caiva nāmāni yāśca deveṣu sṛṣṭayaḥ / śarvaryāṃ na prasūyante punastebhyodadhatprabhuḥ

رِشیوں کے مقرر کردہ نام اور دیوتاؤں میں جو سृष्टیاں ہیں، وہ رات میں پیدا نہیں ہوتیں؛ پرَبھو انہیں پھر انہی سے دوبارہ ظاہر کرتا ہے۔

आर्षाणिṛṣi-origin, sacred (seers’)
आर्षाणि:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् नामानि
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
नामानिnames
नामानि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
याःwhich
याः:
कर्ता (Karta/Subject; with सृष्टयः)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन
सृष्टयःcreations, emanations
सृष्टयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
शर्वर्याम्in the night
शर्वर्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time-location)
TypeNoun
Rootशर्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
प्रसूयन्तेare produced, are born
प्रसूयन्ते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र√सू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb)
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (Ablative/अपादान), बहुवचन; सर्वनाम
उदधत्raising, bringing forth
उदधत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउद्√धा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् प्रभुः
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन