Shloka 91
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् / अव्ययं वा व्ययञ्चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्
Transliteration
narakinnararakṣāṃsi vayaḥ paśumṛgoragān / avyayaṃ vā vyayañcaiva dvayaṃ sthāvarajaṅgamam
Translation
وہ نر، کِنّروں اور راکشسوں کو؛ پرندوں، چوپایوں، جنگلی جانوروں اور سانپوں کو رچتا ہے؛ اور نیز اَویَی اور وَیَی—دونوں طرح کے ساکن و متحرک جگت کو بھی۔
Word by Word
नरmen
नर:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; compound member
किन्नरkinnaras
किन्नर:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिन्नर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; compound member
रक्षांसिrākṣasas
रक्षांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; in compound narakinnararakṣāṃsi
वयःbirds
वयः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; collective ‘birds’/‘age’—here ‘birds’ by context
पशुcattle, beasts
पशु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; compound member
मृगwild animals, deer
मृग:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; compound member
उरगान्serpents
उरगान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; in compound paśumṛgoragān
अव्ययम्the imperishable
अव्ययम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘imperishable’ (as category)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (particle: ‘or’)
व्ययम्the perishable
व्ययम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘perishable/expenditure’—here ‘perishable’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (particle: ‘indeed/just’)
द्वयम्the twofold (division)
द्वयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘pair/twofold’
स्थावरजङ्गमम्(as) immobile and mobile
स्थावरजङ्गमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्थावर + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व: स्थावरं च जङ्गमं च; qualifying द्वयम्