Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds

Cosmogony and Earth’s Retrieval

वैवर्त्येन तु ज्ञानेन निवृत्तास्ते महौ जसः / संबुद्ध्य चैव नामाथो अपवृत्तास्त्रयस्तु ते

vaivartyena tu jñānena nivṛttāste mahau jasaḥ / saṃbuddhya caiva nāmātho apavṛttāstrayastu te

بدلے ہوئے معرفت کے سبب وہ عظیم جلال والے کنارہ کش ہو گئے؛ اور نام کا ادراک پا کر وہ تینوں بھی پلٹ گئے۔

वैवर्त्येनby change/alteration
वैवर्त्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवैवर्त्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast)
ज्ञानेनby knowledge
ज्ञानेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
निवृत्ताःwithdrawn, ceased
निवृत्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि-√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्थः—निवृत्त (withdrawn/ceased)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
महौजसःof great vigor
महौजसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा-ओजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (महत् ओजः येषाम्)
सम्बुद्ध्यhaving understood/awakened
सम्बुद्ध्य:
Purvakala (पूर्वकाल/gerundial)
TypeIndeclinable
Rootसम्-√बुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
नामnamely/indeed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, often ‘indeed/namely’)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम (then)
indeed
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
अपवृत्ताःturned away
अपवृत्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअप-√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्थः—अपवृत्त (turned away/withdrawn)
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्याशब्द
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम