Shloka 59
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्रकृता बुद्धिपूर्वास्तु त्रयः सर्गास्तु वैकृताः / दुद्धिबुर्वाः प्रवर्तेयुस्तद्वर्गा ब्राह्मणास्तु वै
Transliteration
prakṛtā buddhipūrvāstu trayaḥ sargāstu vaikṛtāḥ / duddhiburvāḥ pravarteyustadvargā brāhmaṇāstu vai
Translation
پرाकرت سَرج بُدھی سے پہلے کے ہیں؛ اور تین سَرج ویکرت کہلاتے ہیں۔ بُدھی سے پہلے ہی وہ حرکت میں آتے ہیں؛ ان کا وہ طبقہ حقیقتاً برہمن طبقہ ہے۔
Word by Word
प्रकृताःprākṛta; primary
प्रकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
बुद्धि-पूर्वाःpreceding intellect
बुद्धि-पूर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘बुद्धेः पूर्वाः’ = prior to intellect
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
वैकृताःvaikṛta; secondary
वैकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दुद्धि-बुर्वाः(reading uncertain) those preceding/connected with intellect
दुद्धि-बुर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root(पाठदोष/दुर्लभरूप) बुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्भाव्यपाठः ‘बुद्धिपूर्वाः’/‘बुद्धिपूर्वा’ इति; तत्पुरुषसमासः
प्रवर्तेयुःwould proceed; would arise
प्रवर्तेयुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
तद्-वर्गाःthose of that group
तद्-वर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/निर्देश) ‘तस्य वर्गाः’ = those of that class
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphatic particle)