Shloka 4
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
सत्त्वोद्रेकान्निषिद्धस्तु शून्यं लोकमवैक्षत / इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति
Transliteration
sattvodrekānniṣiddhastu śūnyaṃ lokamavaikṣata / imaṃ codāharantyatrar ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
Translation
ستّو کی شدت سے متاثر ہو کر اُس نے خالی عالم کو دیکھا؛ اور یہاں نارائن کے حق میں یہ شلوک نقل کیا جاتا ہے۔
Word by Word
सत्त्व-उद्रेकात्due to the surge of sattva
सत्त्व-उद्रेकात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक) + उद्रेक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (सत्त्वस्य उद्रेकः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थ (ablative of cause)
निषिद्धःrestrained/checked
निषिद्धः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनि-षिध् (धातु) → निषिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृ-सम्बन्धे (as predicate adjective)
तुbut
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
शून्यम्empty
शून्यम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; लोकम् इति विशेषणम्
लोकम्the world
लोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अवैक्षतlooked upon/saw
अवैक्षत:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
इमम्this
इमम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; श्लोकम् इति विशेषणम्
चand
च:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
उदाहरन्तिthey cite/recite
उदाहरन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootउद्-आ-हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
अत्रhere
अत्र:
देशाधिकरण (Spatial adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
श्लोकम्a verse
श्लोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootश्लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
नारायणम्Nārāyaṇa
नारायणम्:
प्रति-सम्बन्ध (Target with प्रति)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्रतिtowards/with reference to
प्रति:
सम्प्रदान/लक्ष्य (Goal/Target)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय (preposition), कर्मप्रवचनीय (governs accusative)