Shloka 112
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तत्र ते ह्यवतिष्ठन्ते प्रीतियुक्ताः स्वसंयुताः / अवश्यंभाविनार्थेन प्राकृतं तनुते स्वयम्
Transliteration
tatra te hyavatiṣṭhante prītiyuktāḥ svasaṃyutāḥ / avaśyaṃbhāvinārthena prākṛtaṃ tanute svayam
Translation
وہاں وہ محبت سے بھرے اور خود ضبط ہو کر ٹھہرتے ہیں؛ ناگزیر مقصد کے لیے وہ خود ہی طبعی (پراکرت) جسم اختیار کرتا ہے۔
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक अव्यय/adverb of place)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st case), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
हिindeed
हि:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; emphasis/causal)
अवतिष्ठन्तेremain/stand
अवतिष्ठन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + अव (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
प्रीतियुक्ताःendowed with joy/affection
प्रीतियुक्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समास (प्रीत्या युक्ताः); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle used adjectivally)
स्वसंयुताःassociated with their own (selves/companions)
स्वसंयुताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समास (स्वेन/स्वैः संयुताः = joined with their own); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
अवश्यंभाविनार्थेनby/through an inevitable purpose
अवश्यंभाविनार्थेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअवश्यम् (अव्यय) + भाविन् (कृदन्त, णिनि) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अवश्यंभावी अर्थः = inevitable purpose/meaning); तृतीया (3rd case, instrumental), एकवचन; पुंलिङ्ग
प्राकृतम्the natural/prakritic (state/form)
प्राकृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्मपद (object)
तनुतेextends/assumes/produces
तनुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (स्वयम्/independently; reflexive adverb)