Shloka 56
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
एवं सर्गः समाख्यातश्चाक्षुषस्य समासतः / इत्येते षट् निसर्गाश्च क्रान्ता मन्वन्तरात्मकाः
Transliteration
evaṃ sargaḥ samākhyātaścākṣuṣasya samāsataḥ / ityete ṣaṭ nisargāśca krāntā manvantarātmakāḥ
Translation
یوں چاکشُش منونتر کا سَرگ اختصار سے بیان ہوا۔ اسی طرح منونتر-صورت یہ چھ نِسَرگ گزر چکے ہیں۔
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of manner)
सर्गःcreation; emanation
सर्गः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative); एकवचन (Singular)
समाख्यातःhas been described
समाख्यातः:
Karma (कर्म/वर्ण्य)
TypeVerb
Rootसम्-आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (समाख्यातः = ‘has been declared/told’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
चाक्षुषस्यof Cākṣuṣa (Manu)
चाक्षुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive); एकवचन
समासतःin brief; concisely
समासतः:
Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसमासतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb); ‘संक्षेपेण’ (briefly)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative/closure particle)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative); बहुवचन (Plural)
षट्six
षट्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक विशेषण; प्रथमा; बहुवचन-सामान्यप्रयोग (indeclinable-like numeral form used with plural)
निसर्गाःcreations; emanations
निसर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
क्रान्ताःhave passed; have elapsed
क्रान्ताः:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; ‘passed/elapsed’
मन्वन्तरात्मकाःhaving the nature of Manvantaras
मन्वन्तरात्मकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्वन्तर + आत्मक (प्रातिपदिक); (मनु + अन्तर)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘मन्वन्तरस्य आत्मा/स्वरूपम्’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन