Shloka 49
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
ऋषिरुवाच देवानां दानवानां च देवर्षिणां च ते शुभः / संभवः कथितः पूर्वं दक्षस्य च महात्मनः
Transliteration
ṛṣiruvāca devānāṃ dānavānāṃ ca devarṣiṇāṃ ca te śubhaḥ / saṃbhavaḥ kathitaḥ pūrvaṃ dakṣasya ca mahātmanaḥ
Translation
رِشی نے کہا—دیوتاؤں، دانَووں اور دیورشیوں کی جو مبارک پیدائش ہے، وہ پہلے بیان ہو چکی ہے؛ اور مہاتما دکش کی بھی۔
Word by Word
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
दानवानाम्of the Dānavas
दानवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
देवर्षिणाम्of the divine sages
देवर्षिणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: देवानां ऋषयः (divine sages)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन (enclitic); सम्बोधनार्थे/प्रत्ययार्थे ‘to you’
शुभःauspicious
शुभः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
संभवःorigin/birth
संभवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कथितःtold/related
कथितः:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भावः
पूर्वम्previously
पूर्वम्:
Adhikarana (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक-नपुंसक)
Formकालवाचक अव्यय (formerly/earlier)
दक्षस्यof Dakṣa
दक्षस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन