Shloka 36
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनीः / भविष्यज्जनता ह्येषा धृता गर्भेण वै मया
Transliteration
ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinīḥ / bhaviṣyajjanatā hyeṣā dhṛtā garbheṇa vai mayā
Translation
یہ کنیا رتن مئی ہے، درختوں میں سب سے حسین رنگ والی۔ یہی آئندہ کی رعایا ہے جسے میں نے اپنے رحم میں دھارا ہے۔
Word by Word
रत्नभूता(she is) jewel-formed / made of jewels
रत्नभूता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरत्न + भू (धातु) → रत्नभूत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूत-प्रत्ययान्त कृदन्त (क्त/भूतकृदन्त) used adjectivally; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रत्नस्य भूता = made/turned into jewels)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
कन्याmaiden, girl
कन्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
इयम्this (she)
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
वृक्षाणाम्of the trees
वृक्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
वरवर्णिनीof excellent complexion/beauty
वरवर्णिनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवर + वर्णिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण; समासः कर्मधारयः (वरः वर्णः यस्याः सा)
भविष्यत्-जनताfuture progeny/people
भविष्यत्-जनता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभविष्यत् (कृदन्त/प्रातिपदिक) + जनता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (भविष्यती जनताः = future progeny/people)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
एषाthis (she)
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
धृताheld, borne
धृता:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootधृ (धातु) → धृत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (held/born)
गर्भेणby (my) womb / in the womb
गर्भेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental: by/in the womb)
वैindeed, surely
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
मयाby me
मया:
Kartr̥ (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन