Shloka 17
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
दुग्धेयं तामसं वत्सं कृत्वा वै बलबन्धुना / चारिष्टवस्य वै षष्ठे संप्राप्ते चान्तरे मनोः
Transliteration
dugdheyaṃ tāmasaṃ vatsaṃ kṛtvā vai balabandhunā / cāriṣṭavasya vai ṣaṣṭhe saṃprāpte cāntare manoḥ
Translation
بلبندھو نے تامس کو بچھڑا بنا کر اس کا دوہن کیا؛ اور جب چارِشٹَو منو کا چھٹا منونتر آیا تو منو کے اس دورِ اندر میں بھی۔
Word by Word
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
Formकृदन्त—भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पृथ्वी) ‘milked’
इयम्this (Earth)
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तामसम्Tāmasa (named)
तामसम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वत्सम्)
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karmasadhana (कर्मसाधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having made’
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/पादपूरण (emphatic particle)
बलबन्धुनाby Balabandhu
बलबन्धुना:
Kartr (कर्ता/तृतीया-कर्तृ)
TypeNoun
Rootबलबन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ-निर्देश (agent/instrumental)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अरिष्टवस्यof Ariṣṭava
अरिष्टवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअरिष्टव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (मनु-विशेषण/नाम)
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/पादपूरण
षष्ठेin the sixth
षष्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (अन्तरे)
संप्राप्तेwhen (it) had come/occurred
संप्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (अन्तरे) ‘when attained/occurred’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अन्तरेin the interval (Manvantara)
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालाधिकरण
मनोःof Manu
मनोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन