Shloka 15
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
वत्सं स्वारोचिषं कृत्वा दुग्धा सस्यानि मेदिनी / उत्तमेन तु तेनापि दुग्धा देवानु जेन तु
Transliteration
vatsaṃ svārociṣaṃ kṛtvā dugdhā sasyāni medinī / uttamena tu tenāpi dugdhā devānu jena tu
Translation
سواروچِش کو بچھڑا بنا کر زمین نے فصلیں دوہ لیں؛ اسی طرح اُتّم (منو) کے زمانے میں بھی، اور دیوانُج (منو) کے زمانے میں بھی دوہی گئی۔
Word by Word
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वारोचिषम्Svārociṣa (as)
स्वारोचिषम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वत्सम्’)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु) → दुग्ध (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
सस्यानिcrops/grains
सस्यानि:
Karma (कर्म/Object; yielded product)
TypeNoun
Rootसस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
मेदिनीthe Earth
मेदिनी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उत्तमेनby Uttama
उत्तमेन:
Kartr-karana (कर्तृकरण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; (नामरूपेण) ‘Uttama (Manu)’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक निपात (but/indeed)
तेनby him/with that
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (also)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु) → दुग्ध (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
देवानुजेनby the younger brother of the gods
देवानुजेन:
Kartr-karana (कर्तृकरण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘देवानां अनुजः’ (younger brother of the gods)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/contrast)