Shloka 117
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
शांशपायन उवाच विस्तरेण पृथोर्जन्म कीर्त्तयस्व महाव्रत / यथा महात्मना तेन पूर्वं दुग्धा वसुंधरा
Transliteration
śāṃśapāyana uvāca vistareṇa pṛthorjanma kīrttayasva mahāvrata / yathā mahātmanā tena pūrvaṃ dugdhā vasuṃdharā
Translation
شامشپاین نے کہا— اے مہاورتی! پرتھو کے جنم کا تفصیل سے بیان کرو، جیسے اس مہاتما نے پہلے وسندھرا کو دوہا تھا۔
Word by Word
शांशपायनःŚāṃśapāyana
शांशपायनः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशांशपायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ऋषिनाम
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
करण (Instrument/Manner)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially: ‘in detail’)
पृथोःof Pṛthu
पृथोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
जन्मbirth
जन्म:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कीर्त्तयस्वrecount, narrate
कीर्त्तयस्व:
आज्ञा/प्रेरणा (Command)
TypeVerb
Root√कीर्त्/√कीर्तय् (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
महा-व्रतO great-vowed one
महा-व्रत:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारय (महद् व्रतम् यस्य)
यथाas, how
यथा:
सम्बन्ध (Manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमान-अव्यय (as/how)
महा-आत्मनाby the great-souled one
महा-आत्मना:
करण (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा)
तेनby him
तेन:
करण (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (अव्ययीभाववत्/अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb of time: formerly/before)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
क्रिया-विशेष (Predicative participle)
TypeVerb
Rootदुग्ध (कृदन्त, √दुह्)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि क्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे
वसुंधराthe Earth
वसुंधरा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवसुंधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन