Shloka 1
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः / चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde vyāsaśiṣyotpattivarṇanaṃ nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca devamitraśca śākalyo mahātmā dvijapuṅgavaḥ / cakāra saṃhitāḥ pañca buddhimānvedavittamaḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران میں، وायु کے بیان کردہ پُروَ بھاگ کے دوسرے انوشنگ پاد میں ‘ویاس کے شاگردوں کی پیدائش کا بیان’ نامی چونتیسواں ادھیائے۔ سوت نے کہا—دیومِتر اور شاکلیہ، مہاتما، دِوِجوں میں برتر، نہایت دانا اور ویدوں کے اعلیٰ عالم، نے پانچ سنہیتائیں مرتب کیں۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/end marker: 'thus')
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī-Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक); श्री (अव्यय/उपपद) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (श्रीयुक्तं ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक); महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु-प्रोक्त (प्रातिपदिक); वायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त, √वच् (धातु) + प्र- उपसर्ग)
Formसमास: तृतीया-तत्पुरुष (वायुना प्रोक्ते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (महापुराणस्य)
पूर्वभागेin the earlier section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय/तत्पुरुष (पूर्वः भागः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (पूर्वभागस्य/पादस्य)
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga-pāda
अनुषङ्गपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग-पाद (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (अनुषङ्गस्य पादः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनम्the description of the origin of Vyāsa’s disciples
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनम्:
Visheshya (विशेष्य/नाम)
TypeNoun
Rootव्यास-शिष्य-उत्पत्ति-वर्णन (प्रातिपदिक); व्यास (प्रातिपदिक) + शिष्य (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (व्यासस्य शिष्यानाम् उत्पत्तेः वर्णनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अध्यायनाम (title in apposition)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक (indeclinable: 'named/called')
चतुस्त्रिंशत्तमःthirty-fourth
चतुस्त्रिंशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुस्त्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष/संख्यासमास (चतुस्त्रिंशत् + तमप्); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (अध्यायस्य)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
देवमित्रःDevamitra
देवमित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवमित्र (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (देवस्य मित्रम्/देवमित्रः—नाम); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
शाकल्यःŚākalya
शाकल्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाकल्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक); महा (पूर्वपद) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (महान् आत्मा यस्य); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (शाकल्यस्य)
द्विजपुङ्गवःbull among the twice-born (best Brāhmaṇa)
द्विजपुङ्गवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootद्विज-पुङ्गव (प्रातिपदिक); द्विज (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानां पुङ्गवः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपाधि/विशेषणवत्
चकारmade/composed
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
संहिताःcollections/saṃhitās
संहिताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या/अव्ययवत्)
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोग (numeral used adjectivally); विशेषणम् (संहितानाम्)
बुद्धिमान्intelligent
बुद्धिमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (शाकल्यस्य)
वेदवित्तमःbest knower of the Veda
वेदवित्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेद-वित्-तम (प्रातिपदिक); वेद (प्रातिपदिक) + वित् (प्रातिपदिक, √विद् (धातु) 'knower') + तमप्
Formसमास: तत्पुरुष (वेदस्य वित्) + तमप् (superlative); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (शाकल्यस्य)