Shloka 57
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
तस्य तद्विद्भिरुद्दिष्टा व्याख्याम्यनुपदं द्विजैः / मन्त्राणां कल्पना चैव विधिदृष्टिषु कर्मसु
Transliteration
tasya tadvidbhiruddiṣṭā vyākhyāmyanupadaṃ dvijaiḥ / mantrāṇāṃ kalpanā caiva vidhidṛṣṭiṣu karmasu
Translation
اس کے اہلِ معرفت نے جو شرح بتائی ہے، اے دِوِجوں، میں اسے لفظ بہ لفظ بیان کروں گا؛ اور نیز طریقۂ شریعت کے مطابق اعمال میں منتروں کی ترتیب بھی۔
Word by Word
तस्यof that, thereof
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तद्विद्भिःby those who know that (experts)
तद्विद्भिः:
Karaṇa (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootतद् + विद् (प्रातिपदिक: विद्वस्)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष (तत् विदन्ति ये)
उद्दिष्टाindicated, taught
उद्दिष्टा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-दिश् (धातु) → उद्दिष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (कल्पना इत्यस्य विशेषणम्)
व्याख्यामिI explain
व्याख्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-आ-ख्या (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अनुपदम्word by word, in sequence
अनुपदम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootअनु + पद (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोगः; ‘पदानुपदम्’ = word by word, step by step
द्विजैःwith/among the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
Sahakārī/Karaṇa (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
मन्त्राणाम्of the mantras
मन्त्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
कल्पनाarrangement, construction, procedure
कल्पना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्पना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
विधिदृष्टिषुin the views/considerations of injunctions
विधिदृष्टिषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootविधि + दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विधेः दृष्टयः)
कर्मसुin actions/rites
कर्मसु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन