Shloka 39
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
निधनं सप्तमं साम्नः सप्तविन्ध्य मिदं स्मृतम् / पञ्चविन्ध्य इति प्रोक्तं ह्रीङ्कारः प्रणवादृते
Transliteration
nidhanaṃ saptamaṃ sāmnaḥ saptavindhya midaṃ smṛtam / pañcavindhya iti proktaṃ hrīṅkāraḥ praṇavādṛte
Translation
سام کے ساتویں ‘نِدھن’ کو ‘سپت وِندھْی’ کہا گیا ہے۔ اور ‘پنچ وِندھْی’ وہ ہریںکار ہے جو پرنَو (اوم) کے بغیر ہو۔
Word by Word
निधनम्(the) nidhana (concluding part/termination)
निधनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सप्तमम्seventh
सप्तमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier)
साम्नःof the Sāman (Sāma-chant)
साम्नः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
सप्तविन्ध्यम्(the) ‘seven-vindhya’ (name/term)
सप्तविन्ध्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त + विन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; form identical), एकवचन; द्विगुसमास (numeral compound)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)
पञ्चविन्ध्यम्(as) ‘five-vindhya’
पञ्चविन्ध्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्च + विन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्विगुसमास
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निदर्शनार्थक अव्यय (quotative particle)
प्रोक्तम्is said/called
प्रोक्तम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ह्रीङ्कारःthe syllable ‘hrīṅ’ (hrīṅkāra)
ह्रीङ्कारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootह्रीङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्रणवात्from the praṇava (oṃ)
प्रणवात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootप्रणव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
ऋतेwithout/except
ऋते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formवर्जनार्थक अव्यय (preposition-like indeclinable meaning ‘without/except’)