Shloka 44
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
इज्यावेदात्मकः श्रौतः स्मार्त्तो वर्णाश्रमात्मकः / प्रत्यङ्गानि च वक्ष्यामि धर्मस्येह तु लक्षणम्
Transliteration
ijyāvedātmakaḥ śrautaḥ smārtto varṇāśramātmakaḥ / pratyaṅgāni ca vakṣyāmi dharmasyeha tu lakṣaṇam
Translation
شراوت دھرم اِجیا اور وید پر مبنی ہے؛ اور سمارت دھرم ورن-آشرم پر مبنی ہے۔ اب میں یہاں دھرم کی علامت بننے والے اس کے ضمنی اجزا بھی بیان کروں گا۔
Word by Word
इज्या-वेद-आत्मकःhaving worship and Veda as its essence
इज्या-वेद-आत्मकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootइज्या + वेद + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीह्यर्थे न, आत्मक-तत्पुरुषः; predicate adjective
श्रौतःthe śrauta (system)
श्रौतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootश्रौत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (type/name)
स्मार्त्तःthe smārta (system)
स्मार्त्तः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्मार्त्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (type/name)
वर्ण-आश्रम-आत्मकःhaving varṇa and āśrama as its basis
वर्ण-आश्रम-आत्मकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवर्ण + आश्रम + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective
प्रत्यङ्गानिthe subsidiary parts
प्रत्यङ्गानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रत्यङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
वक्ष्यामिI shall explain
वक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; 'I will tell'
धर्मस्यof dharma
धर्मस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
इहhere
इह:
Desha (देश/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place: here)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक अव्यय (particle)
लक्षणम्the characteristic/definition
लक्षणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (object of वक्ष्यामि, understood: 'I will tell the characteristic')