Shloka 122
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
एते मन्त्रकृतश्चैव वैश्यानां प्रवराः स्मृताः / इत्येषा नवतिः प्रोक्ता मन्त्रा यैरृषिभिः कृताः / ब्राह्यणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत
Transliteration
ete mantrakṛtaścaiva vaiśyānāṃ pravarāḥ smṛtāḥ / ityeṣā navatiḥ proktā mantrā yairṛṣibhiḥ kṛtāḥ / brāhyaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā ṛṣiputrānnibodhata
Translation
یہی ویشیوں کے منترکرت اور برتر پرور سمجھے گئے ہیں۔ اس طرح رشیوں کے بنائے ہوئے منتروں کی تعداد نوّے بیان کی گئی۔ اے برہمنو، کشتریو اور ویشیو! رشی پُتروں کو ناموں سمیت جان لو۔
Word by Word
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; सर्वनाम
मन्त्रकृतःmakers of mantras
मन्त्रकृतः:
समानााधिकरण (Apposition to ‘एते’)
TypeNoun
Rootमन्त्र + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘mantra-makers’); कृत्-प्रत्यय (past participle/क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (Conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (Emphatic particle)
वैश्यानाम्of the Vaiśyas
वैश्यानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; बहुवचन
प्रवराःthe foremost/choice ones
प्रवराः:
विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
स्मृताःare remembered/are regarded
स्मृताः:
कर्मणि-प्रयोगे विधेय (Predicative in passive sense)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; (अत्र ‘असन्ति’ इति लुप्त-क्रिया)
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (Quotative particle)
एषाthis
एषा:
विशेषण (Qualifier of ‘नवतिḥ’)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सर्वनाम
नवतिःninety
नवतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनवति (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; संख्या (Numeral: 90)
प्रोक्ताhas been declared/said
प्रोक्ता:
कर्मणि-प्रयोगे विधेय (Predicative in passive sense)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (अत्र ‘अस्ति’ लुप्तम्)
मन्त्राःmantras
मन्त्राः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
यैःby whom
यैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया); बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
ऋषिभिःby sages
ऋषिभिः:
कर्ता (Karta/Agent in passive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
कृताःmade/composed
कृताः:
विधेय-विशेषण (Predicate/attribute of ‘मन्त्राः’)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; ‘मन्त्राः’ इत्यस्य विशेषणम्
ब्राह्मणाःO Brāhmaṇas
ब्राह्मणाः:
सम्बोधन (Address/Vocative sense; though form is nominative)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
क्षत्रियाःO Kṣatriyas
क्षत्रियाः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
वैश्याःO Vaiśyas
वैश्याः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
ऋषिपुत्रान्the sons of sages
ऋषिपुत्रान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootऋषि + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘sons of sages’); पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/द्वितीया); बहुवचन
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
क्रिया (Action; addressing the listeners)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); मध्यम-पुरुष (2nd person); बहुवचन; परस्मैपद