Shloka 114
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
आविहोत्र ऋषिर्द्धीमांस्तथा पूर्वातिथिश्च सः / इत्येते चा त्रयः प्रोक्ता मन्त्रकारा महर्षयः
Transliteration
āvihotra ṛṣirddhīmāṃstathā pūrvātithiśca saḥ / ityete cā trayaḥ proktā mantrakārā maharṣayaḥ
Translation
آویہوتر نامی دانا رِشی اور پوروَاتِتھی—یوں یہ تین مہارِشی منترکار کہے گئے ہیں۔
Word by Word
आविहोत्रःĀvihotra
आविहोत्रः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootआविहोत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धीमान्wise
धीमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधीमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (wise)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/प्रकारार्थ
पूर्वातिथिःPūrvātithi
पूर्वातिथिः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootपूर्व + अतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पूर्वः अतिथिः इति नाम)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
सःhe/that one
सः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
त्रयःthree
त्रयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषणम्
प्रोक्ताःare declared
प्रोक्ताः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeAdjective
Rootप्र+वच् (धातु) + त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘said/declared’
मन्त्रकाराःcomposers of mantras
मन्त्रकाराः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootमन्त्र + कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (‘मन्त्राणां काराः’ = makers of mantras)
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
TypeNoun
Rootमह + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (‘महान् ऋषिः’)