Shloka 103
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
इत्येते ऋषिकाः प्रोक्तास्ते सत्यादृषितां गताः / ईश्वरा ऋषयश्चैव ऋषिकाश्चैव ते स्मृताः
Transliteration
ityete ṛṣikāḥ proktāste satyādṛṣitāṃ gatāḥ / īśvarā ṛṣayaścaiva ṛṣikāścaiva te smṛtāḥ
Translation
یوں یہ رِشِک کہلائے؛ وہ سچ کے درشن والی رِشیتا کو پہنچے۔ وہ اِیشور-سروپ رِشی اور رِشِک کے طور پر یاد کیے جاتے ہیں۔
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/iti)
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
ऋषिकाःsages (ṛṣikas)
ऋषिकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऋषिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
प्रोक्ताःhave been declared
प्रोक्ताः:
कर्म (Karma/Patient; predicative to subject in passive sense)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (P.P.P. ‘having been said/declared’)
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
सत्यादृषिताम्of the Satyarishis (truth-sages)
सत्यादृषिताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसत्य + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-सम्बन्ध: ‘सत्याः ऋषयः’ → ‘सत्य-ऋषि’ (class of sages)
गताःhave gone/attained
गताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/भूतकृत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि प्रयोग (gone/attained)
ईश्वराःlords/mighty ones
ईश्वराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
ऋषयःsages
ऋषयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed/also
एव:
विशेषण-निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphasis)
ऋषिकाःṛṣikas
ऋषिकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऋषिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed/also
एव:
विशेषण-निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphasis)
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
स्मृताःare remembered (as)
स्मृताः:
कर्म (Karma/Patient; predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/भूतकृत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि/भावे (are remembered/are known as)