Shloka 100
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
इत्येते ऋषयः प्रोक्तास्तपसा चर्षितां गताः / ऋषिपुत्रानृ षीकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत
Transliteration
ityete ṛṣayaḥ proktāstapasā carṣitāṃ gatāḥ / ṛṣiputrānṛ ṣīkāṃstu garbhotpannānnibodhata
Translation
یوں یہ رِشی بیان کیے گئے، جنہوں نے تپسیا سے رِشیتو پایا؛ اب رحم سے پیدا ہونے والے رِشی پُتروں اور رِشیکاؤں کو بھی جان لو۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक-अव्यय
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्रोक्ताःhave been declared
प्रोक्ताः:
Kriya (क्रिया/passive predicate)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोग: ‘have been stated’
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
ऋषिताम्of sages
ऋषिताम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
गताःhave attained
गताः:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि-भावः: ‘have gone/attained’
ऋषिपुत्रान्sons of sages
ऋषिपुत्रान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootऋषि+पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ऋषेः पुत्राः)
ऋषीकान्(other) rishis/ṛṣīkas
ऋषीकान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootऋषीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेष-निपात (particle: but/indeed)
गर्भोत्पन्नान्womb-born
गर्भोत्पन्नान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगर्भ+उत्पन्न (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुष (गर्भे उत्पन्नाः); ‘born from the womb’
निबोधतknow/understand
निबोधत:
Kriya (क्रिया/command)
TypeVerb
Rootनि+बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद