Shloka 9
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
अयं धर्मो ह्ययं नेति निश्चयो नाधिगम्यते / कारणानां च वैकल्प्यात्कार्याणां चाप्यनिश्चयात्
Transliteration
ayaṃ dharmo hyayaṃ neti niścayo nādhigamyate / kāraṇānāṃ ca vaikalpyātkāryāṇāṃ cāpyaniścayāt
Translation
‘یہی دھرم ہے، یہ نہیں’—ایسا قطعی فیصلہ حاصل نہیں ہوتا، کیونکہ اسباب میں گنجائشِ اختلاف ہے اور نتائج میں بھی عدمِ یقین ہے۔
Word by Word
अयम्this
अयम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — demonstrative pronoun
धर्मःdharma
धर्मः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — subject complement
हिindeed
हि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/बलार्थ — emphatic/causal particle
अयम्this
अयम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — demonstrative pronoun
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-अव्यय (quotative)
निश्चयःcertainty/decision
निश्चयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — subject
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अधिगम्यतेis ascertained
अधिगम्यते:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअधि-गम् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive) — ‘is attained/ascertained’
कारणानाम्of causes
कारणानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन — Genitive (of causes)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वैकल्प्यात्from variability/alternatives
वैकल्प्यात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootवैकल्प्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन — Ablative (from alternativeness/variability)
कार्याणाम्of effects
कार्याणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन — Genitive (of effects/acts)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चय-अव्यय (particle: also/even)
अनिश्चयात्from uncertainty
अनिश्चयात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootअनिश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन — Ablative (from uncertainty)