Shloka 80
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
पारवण्डास्तु ततः सर्वान् निः शेषं कृतवान्विभुः / नात्यर्थ धार्मिका ये च तान्सर्वान्हन्ति सर्वशः
Transliteration
pāravaṇḍāstu tataḥ sarvān niḥ śeṣaṃ kṛtavānvibhuḥ / nātyartha dhārmikā ye ca tānsarvānhanti sarvaśaḥ
Translation
پھر قادر پارونڈ نے سب کو بےباقی کر دیا؛ اور جو بہت زیادہ دھارمک نہ تھے، اُن سب کو بھی ہر طرف سے قتل کیا۔
Word by Word
पारवण्डाःthe Pāravaṇḍas (a people/group)
पारवण्डाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपारवण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुbut
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
ततःthereafter
ततः:
काल/देशाधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तस्मात्/अनन्तरम् (thereafter/from there)
सर्वान्all (of them)
सर्वान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
निःशेषम्completely, without remainder
निःशेषम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनिःशेष (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणवत् नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (accusative used adverbially): ‘without remainder’
कृतवान्did, made (i.e., exterminated)
कृतवान्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formकृत्-प्रयोगः—क्तवतुँ-प्रत्ययान्त (perfective past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘did/made’
विभुःthe mighty one
विभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘सः’ इत्यर्थे कर्तृपद
नnot
न:
निपात (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अति-अर्थम्excessively, very much
अति-अर्थम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः (adverbial) ‘अत्यर्थम्’ = अत्यन्तम् (excessively); क्रियाविशेषण
धार्मिकाःrighteous
धार्मिकाः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of ‘those who’)
TypeAdjective
Rootधार्मिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन—‘ये’ इति विशेषणम्
येwho
ये:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (and)
तान्those
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन—‘तान्’ इति विशेषणम्
हन्तिkills
हन्ति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सर्वशःcompletely
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण