Shloka 75
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
संध्यास्वभावाः स्वांशेषु पादशेषाः प्रतिष्ठिताः / एवं संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तिके
Transliteration
saṃdhyāsvabhāvāḥ svāṃśeṣu pādaśeṣāḥ pratiṣṭhitāḥ / evaṃ saṃdhyāṃśake kāle saṃprāpte tu yugāntike
Translation
سندھیا کے مزاج والے اَجزاء میں پادوں کے باقی حصے قائم رہتے ہیں۔ یوں جب سندھیا اَংশ کا زمانہ آ پہنچے تو یگ کا اختتام قریب ہو جاتا ہے۔
Word by Word
संध्या-स्वभावाःthe natures of the transitions
संध्या-स्वभावाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक) + स्वभाव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘संध्यायाः स्वभावः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
स्व-अंशेषुin their own portions
स्व-अंशेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष-प्राय: ‘स्वाः अंशाः’/‘स्वस्य अंशाः’; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
पाद-शेषाःthe remaining parts/quarters
पाद-शेषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘पादानां शेषाः’ (remainders of the quarters); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रतिष्ठिताःare established/settled
प्रतिष्ठिताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + स्था (धातु)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
संध्या-अंशकेin the twilight-portion
संध्या-अंशके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसंध्या (प्रातिपदिक) + अंशक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘संध्यायाः अंशकः’; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (of ‘काले’)
कालेat the time
काले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
संप्राप्तेwhen (it has) arrived
संप्राप्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘काले’ इति विशेषणम्
तुindeed
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
युग-अन्तिकेnear the end of the age
युग-अन्तिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘युगस्य अन्तिकम्’ (near the end of the yuga); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘काले’ इति विशेषणम्