Shloka 101
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता / तासूपशमयुक्तासु कलिशिष्टासु वै स्वयम्
Transliteration
sāmyāvasthātmako bodhaḥ saṃbodhāddharmaśīlatā / tāsūpaśamayuktāsu kaliśiṣṭāsu vai svayam
Translation
سمتا کی حالت سے وابستہ بیداری پیدا ہوئی؛ اس بیداری سے دینداری اور اخلاقِ دھرم پیدا ہوا۔ اور کلی یگ میں جو تھوڑی سی رعایا باقی تھی، جو سکونِ نفس (اُپشَم) سے یکت تھی، ان میں وہ خود ظاہر ہوا۔
Word by Word
साम्य-अवस्था-आत्मकःhaving the nature of equanimity
साम्य-अवस्था-आत्मकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसाम्य (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘साम्यावस्थां आत्मा/स्वभावो यस्य’ (having the nature of equanimity-state)
बोधःawakening/knowledge
बोधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ/विषय
संबोधात्from awakening/realization
संबोधात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसम्-बुध् (धातु) → संबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान/हेतु (from)
धर्म-शीलताvirtuous disposition (ethical conduct)
धर्म-शीलता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + शीलता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘धर्मस्य शीलता’
तासुamong those (states/conditions)
तासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; अधिकरण (in/among them)
उपशम-युक्तासुendowed with calmness
उपशम-युक्तासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउपशम (प्रातिपदिक) + युक्त (युज्-धातुज, क्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘उपशमेन युक्ता’
कलि-शिष्टासुremaining under/tainted by Kali
कलि-शिष्टासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकलि (प्रातिपदिक) + शिष्ट (शास्-धातुज/शिष्-धातुज, क्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘कलिना शिष्टा/अवशिष्टा’ (left/marked by Kali)
वैindeed
वै:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/खल्वर्थक (indeed)
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मार्थक (oneself/by oneself)